گروه مقاله : مهارت های یادگیری
تاريخ انتشار : 1397/03/24
كد :151

طرحواه (schema) چیست؟

طرحواره ها مبنایی است برای یادگیری، قضاوت و تفسیر ما از جهانی که در آن زندگی می کنیم.


شما بر چه اساسی یک فرد، شی، فرهنگ و یا هر چیز دیگر را قضاوت می کنید؟

و یا چگونه چیز جدیدی را یاد می گیرید؟

احتمالا پاسخ اکثر شما این باشد "ما محیط پیرامون خود را بر اساس اطلاعات و دانسته ها، مشاهدات، و تجربیات یادگرفته و قضاوت می کنیم" .

بله درست است.

مجموعۀ یکپارچه و سازمان سافته ای از اطلاعات و تجربیات طرحواره های ما را شکل می دهند. طرحواره ها مانند یک مدل و الگویی هستند که معیار و ابزار برای فهم محیط پیرامون و اطلاعاتی است که دریافت می کنیم.

برای درک بهتر این مفهوم مثالی می آوریم:

یک کودک خردسال ابتدا ممکن است یک طرحواره برای اسب کسب کند. او می داند که اسب حیوانی بزرگ است، مو دارد، چهار پا و یک دم دارد. وقت این کودک برای اولین بار با یک گاو مواجه می شود، ممکن است در ابتدا آن را اسب بنامد.

بالاخره گاو متناسب با طرحواره او درمورد ویژگی های یک اسب است؛ گاو نیز یک حیوان بزرگ است که مو، چهار پا و یک دم دارد. وقتی به او می گویند که این یک حیوان متفاوت به نام گاو است، او طرحواره موجود خود درمورد اسب را اصلاح کرده و طرحواره جدیدی برای گاو خلق می کند.

اکنون، بیایید تصور کنیم که این دختربچه برای اولین بار با یک اسب مینیاتوری با نژاد کوچک مواجه می شود؛ این دفعه او باید طرحواره موجود خود برای اسب ها را اصلاح کند. اکنون او می داند که اگرچه برخی اسب ها حیوانات بسیار بزرگی هستند، اما اسب های دیگری هستند که می توانند خیلی کوچک باشند. این کودک در سراسر تجربه های جدید خود، طرحوارهای موجود خود را اصلاح کرده و اطلاعات جدیدی را می آموزد.

به عنوان مثالی دیگر، کودکی که برای اولین و قبل از دیدن دیگر پرندگان، کبوتری در حال پرواز ببیند، از آن پس همه پرندگان را کبوتر نام خواهد بود. در واقع او دیگر پرندگان را بر اساس طرحواره موجود که شامل اطلاعات و مشاهدات خاص از پرنده ای به نام کبوتر هست، تفسیر می کند. ما برای تغییر طرحواره و ایجاد طرحواره های جدید باید به او اطلاعات جدید، بیشتر و متمایزی بدهیم.

بنابراین

طرحواره یک چارچوب یا مفهوم شناختی است که به ما کمک می کند اطلاعات را سازمان دهی و تفسیر کنیم.

 

زمینه تاریخی طرحواره

طرحوارها بعنوان یک مفهوم پایه در ابتدا توسط یک روانشناس بریتانیایی به نام فردریک بارتلت (Frederic Bartlett) و بعنوان بخشی از نظریه یادگیری وی به کار گرفته شدند. نظریه بارتلت می گفت که شناخت ما از جهان با شبکه ای از ساختارهای روانیِ انتزاعی شکل می گیرد.

فرایندهایی که طرحوارها به طریق آنها تعدیل و یا تغییر می کنند، ادغام (جذب) و تطبیق نام دارند. در ادغام، اطلاعات جدید در طرحواره های از پیش موجود تلفیق می شود. در فرایند تطبیق، وقتی یک شخص اطلاعات جدیدی می‌آموز و تجارب جدیدی کسب می کند، ممکن است طرحواره های موجود تغییر داده شوند یا طرحواره های جدیدی شکل بگیرند.

نظریه پردازی سوییسی به نام ژان پیاژه (Jean Piaget) اصطلاح طرحواره را مطرح کرد، و استفاده از آن با کارهای او رایج و محبوب شد. برطبق نظریه تحول شناختی وی، کودکان یک سری مراحل رشد عقلانی را پشت سر می گذارند.

در نظریه پیاژه، یک طرحواره هم یک طبقه دانش و هم فرایندِ اکتساب آن دانش است. او اعتقاد داشت که افراد بطور مرتب و با جذب اطلاعات جدید و یادگیری جدید با محیط خود سازگاری و انطباق پیدا می کنند. با رخ دادن تجارب مختلف و کسب اطلاعات جدید، طرحواره های جدید رشد کرده و طرحواره های قدیمی تغییر و یا اصلاح می شوند.

یک مثال از فرایند ادغام و تطبیق

زمانی که شما برای اولین بار به یک کشوری با فرهنگ متفاوت سفر می کنید، در ابتدا سعی می کنید آن فرهنگ را بر اساس دیدگاه، آموخته ها و تفکرات موجود خود قضاوت کنید (ادغام یا جذب) ولی در ادامه با توجه یادگیری ها و دریافت اطلاعات بیشتر طرحواره شما تغییر پیدا می کند و قضاوت های شما نیز بر اساس طرحواره جدید خواهد بود (تطبیق).

طرحواره ها و تصمیم گیری ها

طرحوهاره ها می توانند سودمند باشند، چراکه به ما کمک می کنند در تفسیر مقادیر زیادی اطلاعات که در محیط ما قابل دسترس هستند از مسیر میانبر استفاده کنیم.

اما طرحواره ها می توانند باعث شوند که برخی اطلاعات مرتبط را نادیده بگیریم و درعوض تنها بر چیزهایی تمرکز کنیم که باورها و ایده های از پیش موجود ما را تایید می کنند. طرحواره ها می توانند به شکل گیری کلیشه ها کمک کنند و مانعِ حفظ اطلاعات جدیدی می شوند که مطابق با ایده های تثبیت شده ما درمورد جهان نیستند.

درحالیکه استفاده از طرحواره ها برای یادگیری در اکثر شرایط بصورت خودکار و یا با تلاشی اندک رخ می دهد، اما گاهی ممکن است یک طرحواره موجود مانعِ یادگیری اطلاعات جدید شود. تعصب یا سوگیری یک نمونه از طرحواره هایی است که مانع از این می شوند که افراد دنیا را بصورتی که هست ببینند، و جذب اطلاعات جدید در افراد را منع می کنند.

با نگه داشتن برخی باورها درمورد یک گروه خاص از افراد، این طرحواره موجود می تواند باعث شود که افراد شرایط را بصورت نادرستی تفسیر کنند. وقتی یک رخداد رخ می دهد که این باورهای موجود را به چالش می کشد، ممکن است افراد تبیین های متفاوتی را پیدا کنند که از طرحواره موجود آنها حمایت می کنند؛ به جای اینکه باورهای خود را تطبیق و یا تغییر دهند.

در نظر بگیرید که این فرایند برای انتظارات و کلیشه های جنسیتی چطور کار می کند. هر کسی یک طرحواره در این مورد دارد که مردانگی و زنانگی در فرهنگ او چگونه است. چنین طرحواره هایی همچنین می توانند به کلیشه هایی در این مورد منجر شوند که ما از مردان و زنان انتظار داریم که چطور رفتار کنند و چه نقش هایی داشته باشند.

در یک مطالعه جالب، پژوهشگران تصاویری را به یک گروه از کودکان نشان دادند که همسو با انظارات جنسیتی بودند (مثلا کار کردن مرد بر روی یک ماشین و یک زن در حال شستن ظرف ها)، درحالیکه گروه دیگر تصاویری را مشاهده کردند که همسو با کلیشه های جنسیتی نبودند (یک مرد ظرف می شست و یک زن ماشین را تعمیر می کرد).

بعدا وقتی از بچه ها پرسیده شد که چه چیزهایی از تصاویر را به یاد می آورند، کودکانی که کلیشه های جنسیتی قوی داشتند تمایل داشتند که جنسیت تصاویری که در عکس ها دیده بودند و همسو با کلیشه های جنسیتی نبودند را تغییر دهند.

مثلا، اگر آنها تصویری از یک مرد در حال ظرف شستن دیده بودند، تمایل داشتند که آنرا بصورت تصویر زنی به یاد بیاورند که در حال ظرف شستن بوده است.

نظریه تحول شناختیِ پیاژه، یک بُعد مهم را به شناخت ما از فرایند تحول و یادگیری کودکان اضافه کرد. از طریق فرایندهای سازگاری، تطبیق، و تعادل، ما طرحواره های خود را می سازیم، تغییر می دهیم و رشد می دهیم؛ که چارچوبی برای شناخت جهان اطراف به ما می دهند.

 

نظرات كاربران :
نام :
ايميل :
متن نظر : * 
 
متن بالا را وارد نماييد* 
 
در خبر نامه ما عضو شوید
برای اطلاع از آخرین مطالب و اخبار سایت کافیست ایمیل خود را ثبت کنید
     
.
درباره خود شکوفا

خودشکوفا با بهره مندی از اساتید، محققان و منابع علمی معتبر در تلاش است تا با ارائه بهترین و کاربردی ترین مطالب در قالب فیلم، پادکست، مقاله، سخنرانی، کارگاه اموزشی و غیره در زمینۀ مهارت های ارتباطی، یادگیری، آموزشی، و تربیتی به همه کمک کند تا ابراز وجود موثری در جامعۀ خود داشته باشند.

telegram instagram aparat linkedin

تمام حقوق این سایت متعلق به گروه علمی و آموزشی خودشکوفا است