گروه مقاله : مهارت های یادگیری
تاريخ انتشار : 1396/10/26 - 11:52
كد :92

یادگیری مشاهده ای (observational learning) چیست؟

یادگیری مشاهده ای اغلب به رفتارهای نامطلوب یا منفی ارتباط داده می شود، اما می توان از آن برای الهام بخشین برای رفتارهای مثبت نیز استفاده کرد.

یادگیری مشاهده ای فرایندِ یادگیری از طریق نگاه کردن به دیگران، حفظ اطلاعات، و سپس تکرار رفتارهای مشاهده شده می باشد.

نظریه های یادگیری مختلفی وجود دارند، مانند شرطی سازی کلاسیک و شرطی سازی عامل، که روی این تاکید می کنند که تجربه مستقیم، تقویت یا تنبیه چطور به یادگیری منجر می شوند. بااین حال، مقدار زیادی از یادگیری بطور غیرمستقیم رخ می دهد.

بعنوان مثال، به این توجه کنید که یک کودک والدین خود را مشاهده می کند که برای یکدیگر دست تکان می دهند و سپس او این رفتارها را تقلید می کند. مقدار قابل توجهی از یادگیری از طریق این فرایندِ مشاهده و تقلید دیگران رخ می دهد. در روانشناسی، به این فرایند، یادگیری مشاهده ای می گویند.

گاهی به یادگیری مشاهده ای، شکل دهی، الگوسازی، و تقویتِ جانشینی یا نیابتی نیز می گویند. درحالیکه این یادگیری می تواند در هر برهه ای از زندگی رخ دهد، اما بیشتر در کودکی رایج است که کودکان از اشخاص صاحب قدرت و همسالانِ زندگی خود می آموزند.

یادگیری مشاهده ای همچنین در فرایند اجتماعی سازی نیز نقش مهمی دارد؛ چراکه کودکان نحوة رفتار کردن و پاسخ دادن به دیگران را با مشاهدة تعاملات والدین و دیگر مراقبین با دیگران می آموزند.

عملکرد یادگیری مشاهده ای چگونه است؟

آلبرت بندورا محققی است که اغلب با نظریه یادگیری مشاهده ای خود شناخته می شود. او و دیگر محققان نشان داده اند که ما بطور طبیعی تمایل داریم که وارد فرایند یادگیری مشاهده ای شویم.

درواقع، نشان داده شده است که کودکان از 21 روزگی شروع به تقلید حالات چهره و حرکات دهان می کنند.

اگر تا به حال برای یک نوزاد شکلک در آورده اید و دیده اید که او سعی می کند حالات بامزه شما را تقلید کند، در آنصورت حتما می فهمید که یادگیری مشاهده ای چه نیروی قدرتمندی از همان سنین اولیه دارد.

نظریه یادگیری اجتماعی بندورا بر اهمیت یادگیری مشاهده ای تاکید می کند.

بندورا در آزمایش عروسک مشهور خود، نشان داد که کودکان خردسال رفتارهای خشونت آمیز و پرخاشگرانه یک الگوی بزرگسال را تقلید می کنند. در این آزمایش، کودکان یک فیلم را مشاهده کردند که در آن یک بزرگسال بطور مکرر به یک عروسک بادی بزرگ ضربه می زند. بعد از مشاهده کلیپ ویدیویی، به کودکان اجازه داده شد که مانند چیزی که در فیلم دیدند در یک اتاق با عروسک بادی بازی کنند.

چیزی که بندورا یافت این بود که وقتی بزرگسال پیامدی برای رفتارهای خشونت آمیز خود دریافت نکرد و هیچ پاداشی نیز به او داده نشد، کودکان نیز تمابل داشتند که همان رفتارهای خشونت آمیز را تقلید کنند. وقتی به یک سری از کودکان یک کلیپ ویدیویی نشان داده شد که در آن بزرگسال بخاطر رفتار پرخاشگرانه اش تنبیه می شد، کودکان تمایل کمتری داشتند که بعدا آن رفتارها را تکرار کنند.

چند مثال دیگر

  • یک کودک مادرش را در حین تا کردن لباس ها می بیند. بعدا او چند لباس را بر می دارد و تا کردن لباس ها را تقلید می کند.
  • یک زوج جوان برای قرار به یک رستوران چینی می روند. آنها دیگر افراد موجود در رستوران را مشاهده می کنند که با چوب دستی غذا می خورند، و سپس اعمالِ آنها را تقلید می کنند تا استفاده از این وسیله را بیاموزند.
  • یک پسر، پسر دیگری را مشاهده می کند که بخاطر زدنِ یک کودک دیگر در زمین بازی دچار دردسر شده است. او از مشاهده این تعامل می آموزد که نباید دیگران را کتک بزند.
  • یک گروه از کودکان در زنگ تفریح قایم باشک بازی می کنند. یک کودک به گروه ملحق می شود، اما قبلا اصلا بازی نکرده است و مطمئن نیست که باید چکار کند. بعد از مشاهده بازی کودکان، به سرعت قوانین اصلی بازی را می آموزد و وارد بازی می شود.

عوامل تاثیرگذار

براساس پژوهش های بندورا، تعدادی از عوامل هستند که احتمالِ تقلید شدن رفتار را افزایش می دهند.

ما تقلید موارد زیر را به احتمال بیشتری انجام می دهیم:

  • رفتار افرادی که گرم و بامحبت هستند.
  • افرادی که بخاطر رفتارشان پاداش دریافت می کنند.
  • وقتی به خاطر تقلید یک رفتار در گذشته پاداش دریافت کرده اید.
  • وقتی درمورد دانش یا توانایی های خود اعتماد بنفس کافی ندارید.
  • افرادی که در موقعیت های اجرایی بوده و در زندگی ما صاحب قدرت هستند.
  • افرادی که سن، جنسیت و علایق مشابه با ما دارند.
  • افرادی که آنها را تحسین می کنیم یا موقعیت اجتماعی بالاتری نسبت به ما دارند.
  • وقتی شرایط گیج کننده، مبهم یا ناآشنا باشد.

کاربردهای واقعی در زندگی

پژوهش بندورا روی یادگیری مشاهده ای یک سوال مهم را مطرح می کند: اگر کودکان تمایل داشتند که رفتارهای پرخاشگرانه موجود در کلیپ ویدیویی را در محیط آزمایشگاه تقلید کنند، آیا این آزمایش می تواند دلیلی برای این ارائه کند که آنها خشونتی که در فیلم های محبوب، برنامه های تلویزیونی، و بازی های ویدیویی می بینند را نیز تقلید خواهند کرد؟

سال هاست که بحث بر سر این موضوع بین والدین، مربیان، سیاست مداران، و سازندگان فیلم ها و بازی های ویدیویی ادامه داشته است و هر گروه دیدگاه های خودشان را درمورد تاثیرات خشونت موجود در رسانه ها بر روی رفتار کودک را داشته اند. اما پژوهش های روانشناختی چه چیزی را نشان داده اند؟

ارتباط با خشونت مشاهده شده

روانشناسانی به نام کرایگ اندرسون و کارن دیل ارتباط بین خشونت موجود در بازی های ویدیویی و رفتار پرخاشگرانه را بررسی کردند، و یافتند که در مطالعات آزمایشگاهی، دانش آموزانی که یک بازی ویدیویی خشن را بازی کرده بودند، نسبت به آنهایی که مشغول بازی ویدیویی خشن نشده بودند رفتار پرخاشگرانه بیشتری را از خود نشان دادند. در سال 2005، انجمن روانشناسی آمریکا یک گزارش منتشر کرد که در آن نتیجه گیری شده بود قرار گرفتن در معرض بازی های ویدیویی خشن، تفکرات، احساسات و رفتارهای پرخاشگرانه را افزایش می دهد.

پژوهشگران یافته اند که فقط خشونت مشاهده شده نیست که می تواند بر روی رفتار تاثیر بگذارد؛ مشاهده رفتار جنسی نیز می تواند به تقلید بینجامد. مطالعه ای که در سال 2004 توسط روانشناسی به نام ربکا کالینز و همکارانش انجام شد، نشان داد که نوجوانانی که به میزان زیاد برنامه های تلویزیونی با محتوای جنسی را مشاهده می کردند دوبرابر بیشتر از همسالانی که چنین برنامه هایی را ندیده بودند در سال بعد از آن رابطه جنسی را شروع کردند.

اندرسون در برابر کمیتة بازرگانی مجلس سنای آمریکا توضیح داد که، "قطعا اکثر افرادی که میزان بالایی از رسانه های خشونت آمیز را مشاهده می کنند (چه نوجوان و چه بزرگسال)، درنهایت بخاطر جرم های مرتبط با خشونت به زندان روانه نخواهند شد. سوالی مرتبط تری که باید پرسید این است که آیا بسیاری (یا اکثر) افراد در نتیجه مواجهه با میزان زیاد خشونت در رسانه ها خشونت، پرخاشگری و خشم بیشتری تجربه خواهند کرد یا خیر. . . . و پاسخ آن نیز قطعا مثبت است."

استفاده از یادگیری مشاهده ای برای امور مثبت و مفید

یادگیری مشاهده ای اغلب به رفتارهای نامطلوب یا منفی ارتباط داده می شود، اما می توان از آن برای الهام بخشین برای رفتارهای مثبت نیز استفاده کرد.

در سراسر جهان، بویژه در آمریکای لاتین، برزیل، هند و آفریقا، برنامه های تلویزیونی برای ارتقاء انواع رفتارهای سالم در حیطه های مختلف به کار گرفته می شوند. بعنوان مثال، سازمان های غیرانتقاعی و خصوصی برنامه هایی را تولید کرده اند که هدف از آنها پیشگیری از انتقال ایدز، کاهش آلودگی، و ارتقاء تنظیم خانواده بوده است.

یادگیری مشاهده ای می تواند یک ابزار یادگیری قدرتمند باشد. وقتی ما درمورد مفهوم یادگیری می اندیشیم، اغلب درمورد آموزش مستقیم یا روش هایی صحبت می کنیم که متکی بر تقویت و تنبیه هستند. اما میزان زیادی از یادگیری بطور ظریف تر رخ می دهد و متکی بر مشاهده افراد موجود در اطراف ما و سپس الگوبرداری از رفتارهای آنها می باشد. می توان در طیف وسیعی از محیط ها از جمله آموزش مشاغل، تعلیم و تربیت، مشاوره و روان درمانی، از این روش یادگیری استفاده کرد.

 

نظرات بينندگان
غیر قابل انتشار : 0
در انتظار بررسی: 0
انتشار یافته : 3
ناشناس
|
1399/03/09 - 15:07
0
0
چه مواردی رونمیشه ازطریق یادگیری مشاهده ای یادگرفت؟؟
پاسخ ها
قاسم تبار
|
1399/03/09 - 20:31
سلام. همانظور که در مقاله اشاره شد یادگیری مشاهده ای زمانی رخ می دهد که در اتفاق مورد مشاهده ای تقویت یا تنبیه ای توسط مشاهده کننده حس شود. که در واقع به آن تقویت جانشینی یا تنبیه جانشینی می گویند.
برای مثال زمانی که شما شخصی را مشاهده می کنید بخاطر داشتن حساب بانکی در یک بانک خاص برنده یک جایزه با ارزش می شود.  یاد می گیرد که در بانک مورد نظر او حساب باز کنید. در ارتباط با تنبیه جانشینی، برای مثال زمانی که افرادی که مشاهده می کنیم که بخاطر نسبتن کمربند ایمینی، در تصادف رانندگی جان خود را از دست می دهند. در اینجا یاد می گیرم که همیشه از کمربند استفاده کنیم. 
بنابراین در مواردی که تقویت یا تنبیهی در رفتار یا اتفاق مورد مشاهده حس یا دریافت نشود یادگیری مشاهده ای نیز رخ نمی دهد


در صورت ابهام، و یا سوالات بیشتر بفرمایید تا توضیحات بیشتری دهم

قاسم تبار 
عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی

پ.ن
پیشنهاد می کنیم مقاله زیر را نیز مطالعه کنید

یادگیری چیست و چگونه ایجاد می گردد؟

 
زهره
|
1398/03/06 - 14:33
1
4
بسیار عالی بود
نظرات كاربران :
نام :
ايميل :
متن نظر : * 
 
متن بالا را وارد نماييد* 
 
در خبر نامه ما عضو شوید
برای اطلاع از آخرین مطالب و اخبار سایت کافیست ایمیل خود را ثبت کنید
     
.
درباره خود شکوفا

خودشکوفا با بهره مندی از اساتید، محققان و منابع علمی معتبر در تلاش است تا با ارائه بهترین و کاربردی ترین مطالب در قالب فیلم، پادکست، مقاله، سخنرانی، کارگاه اموزشی و غیره در زمینۀ مهارت های ارتباطی، یادگیری، آموزشی، و تربیتی به همه کمک کند تا ابراز وجود موثری در جامعۀ خود داشته باشند.

telegram instagram aparat linkedin