گروه مقاله : مهارت های آموزشی
تاريخ انتشار : 1398/010/7
كد :353

اثر موقعیت ترتیبی (Serial position effect) چیست و چه کاربردی دارد؟

اثر موقعیت ترتیبی نظریه ای است که توسط هرمان ابینگهاوس روانشناس آلمانی در سال 1985 مطرح گردید

اثر موقعیت ترتیبی نظریه ای است که توسط هرمان اینگهاوس(Herman Ebinghouse) روانشناس آلمانی در سال 1985 مطرح گردید، و بطور ساده به این موضوع می پردازد

"اطلاعاتی که در ابتدا و انتها ارائه می شوند بهتر بخاطر سپرده می شوند".

مقالۀ مرتبط: منحنی فراموشی ابینگهاوس و چگونگی غلبه بر آن

آقای ابینگهاوس در آزمایشات مختلف خود متوجه شد که افراد اطلاعات ابتدایی و انتهایی را بهتر بخاطر می آورند.

اما اینکه چرا اینگونه است و چه کاربردی دارد را در ادامه خدمت تان توضیح خواهم داد

اثر موقعیت ترتیبی خود از دو اصل فرعی یعنی اصل تقدم (primacy) و اصل تاخر (Recency) تشکیل شده است.

اصل تقدم

بطور ساده اصل تقدم به راحتی بخاطر آوری اطلاعات ابتدای یک فهرست، سخنرانی، و یا رویداد نسبت به اطلاعات میانی اشاره دارد.

اما چرا این اتفاق رخ می دهد؟

دلایل مختلفی وجود دارند که مرتبط به چگونگی دریافت اطاعات، استفاده و تکرار آن، و سپس ذخیره سازی آن هستند.

اولین دلیلی که وجود دارد این است که شما فرصت بیشتری برای تکرار اطلاعاتی که در ابتدا ارائه می شوند دارید و البته اگر اطلاعات بصورت شفاهی (سخنرانی یا تدریس) در حال ارائه شدن باشد احتمال تکرار آنها در طول ارائه بیشتر بوده و بنابراین به احتمال بیشتری از حافظۀ کوتاه مدت به حافظۀ درازمدت انتقال پیدا خواهد کرد.

دلیل دوم مربوط به دامنۀ توجه است. دامنۀ توجه در اینجا به این موضوع اشاره دارد که افراد به اطلاعاتی که در ابتدا و انتها ارائه می شود توجه بیشتری دارند. و این می تواند دلایل مختلفی از جمله انرژی بیشتر، پر نشدن حافظه کوتاه مدت و انباشت ذهن از اطلاعات، و یا اشتیاق برای دریافت اطلاعات جدید باشد.

به آخرین مکالمۀ ای که داشتید، آخرین متنی که خواندید، آخرین فیلمی که تماشا کردید، و آخرین فایل صوتی که گوش دادید توجه کنید. به احتمال زیاد ابتدا و انتهای آن را بهتر بخاطر دارید.

اصل تاخر

اصل تاخر نیز به این موضوع اشاره دارد که افراد اطلاعات انتهایی را بهتر بخاطر می سپارند.

احتمالا همه این تجربه را داریم که در ارتباط با مطالعۀ یک کتاب فصول آخر و یا خلاصه فصل ها را بهتر بخاطر می سپاریم.

و یا تجربۀ دیگر

ممکن برای شما نیز مانند من پیش آمده که در ارتباط مورد یا موضوعی دست به انتخاب زده باشید. بعد از آن از ده نفر نظرخواهی می کنید اگر 9 نفر انتخاب شما را تایید و یا تحسین کنند اما نفر دهم آن نفی و یا آن را نامناسب بداند شاید به جرات بتوان گفت نظر آخر نسبت به بقیه سنگینی کند و ما تحت تاثیر آن، تمجیدها و تاییدهای 9 نفر قبلی را فراموش کنیم یا کمرنگ شوند.

مهمترین دلیل این اتفاق را می توان خطای شناختی دانست. خطای شناختی یعنی اینکه ذهن برای کم کردن فشار وارده بر خود گاهی اوقات از میانبرها و یا دم دست ها استفاده می کند، بخاطر همین دچار نوعی خطا می شود.

مقالۀ مرتبط: سوگیری شناختی چیست؟ بد یا خوب؟

و دلیل دیگر، چونکه بعد از اطلاعات انتهایی، اطلاعات مرتبط دیگری ارائه نمی شود ذهن فرصت بیشتری برای پردازش آنها داشته و اطلاعات می تواند از حافظۀ کوتاه مدت به حافظه درازمدت انتقال پیدا کند.

 

اما از اصل موقعیت ترتیبی چگونه می توان استفاده کرد؟

در بسیاری از موارد همچون تدریس و ارائه مطلب، در یک قرارداد تجاری و اقتصادی، در زمان مشاوره دادن برای تصمیم گیری، و در مطالعه و یادگیری می توان آز آن استفاده کرد.

در ارتباط با اهمیت اطلاعاتی که در ابتدا ارائه می دهید باید به اصل تاثیرگذاری اولیه نیز اشاره کنیم. تاثیر گذاری اولیه به این موضوع اشاره دارد که افراد خیلی سریع و در لحظات ابتدایی همدیگر را قضاوت می کنند.

مقالۀ مرتبط: تاثیرگذاری اولیه (First Impression) چیست؟

بنابراین اگر اطلاعات اولیه را به شکل بهتری ارائه دهیم احتمال جلب توجه بیشتر و بخاطر سپاری بهتر اطلاعات بیشتر خواهد بود.

همچنین با توجه به اهمیت اصل تاخر مطالب اصلی یک جلسه، گفتگو، یا سخنرانی را بطور خلاصه و در چند مورد در انتها بیان کنیم و یا انتهای کار از مخاطب خود بخواهیم کاری در ارتباط با آنچه بیان کردیم انجام دهد.

 

اگر هنوز  بطور کامل متوجه نشده اید و یا سوالی دارید،در قسمت نظرات بیان کنید.

 

دکتر قاسم تبار (عضو هیات دانشگاه خوارزمی- اطلاعات بیشتر)

 

نظرات كاربران :
نام :
ايميل :
متن نظر : * 
 
متن بالا را وارد نماييد* 
 
در خبر نامه ما عضو شوید
برای اطلاع از آخرین مطالب و اخبار سایت کافیست ایمیل خود را ثبت کنید
     
.
درباره خود شکوفا

خودشکوفا با بهره مندی از اساتید، محققان و منابع علمی معتبر در تلاش است تا با ارائه بهترین و کاربردی ترین مطالب در قالب فیلم، پادکست، مقاله، سخنرانی، کارگاه اموزشی و غیره در زمینۀ مهارت های ارتباطی، یادگیری، آموزشی، و تربیتی به همه کمک کند تا ابراز وجود موثری در جامعۀ خود داشته باشند.

telegram instagram aparat linkedin