گروه مقاله : مهارت های ارتباطی
تاريخ انتشار : 1397/04/26 - 19:11
كد :164

نگاهی به سه مانع برای داشتن تفکر انتقادی

آیا تا به حال درمورد رفتار خود در یک شرایط خاص یا درمورد تصمیمی که گرفته اید پشیمان شده اید؟ در این مقاله ما درمورد تفکر انتقادی و موانعی که می توانند مانع می شوند بطور روشن فکر کرده و تصمیمات خوب بگیریم، بحث خواهیم کرد.

در مقالۀ تفکر انتقادی چیست؟ و چرا مهم است؟ بطور مفصل دربارۀ مفهوم و اهمیت تفکر انتقادی توضیح دادیم. در اینجا تفکر انتقادی را اینگونه تعریف می کنیم:

توانایی فکر کردن درمورد یک مسئله و گرفتن تصمیمات بصورت عینی، بدون اینکه علایق و مفروضه های شخصی یا تاثیر گروه های اجتماعی برای ما مانع ایجاد کنند.

برای مثال، آیا تا به حال برایتان پیش آمده که براساس چیزهایی که دیگران گفته اند درمورد کسی قضاوت کرده باشید و بعدا جنبه های دیگر داستان را نیز شنیده باشید؟

همة ما گاهی تصمیماتی گرفته ایم یا طوری با شرایط برخورد کرده ایم که بعدا پشیمان شده ایم، زیرا تفکر انتقادی نداشته ایم.

در این مقاله محدودیت هایی را بررسی می کنیم که مانع تفکر انتقادی در ما می شوند، و گرایش هایی را مورد بحث قرار می دهیم که قبول یا اعتراف کردن به آنها برایمان دشوار است. به این می پردازیم که شناخت این موانع می تواند یک نقطه شروع برای غلبه کردن بر آنها باشد.

در ادامه به سه مانع مهم (دید تونلی، تعلق افراطی به ارزش ها و هنجارهای یک گروه، مفروضه ها) می پردازیم.

دیدِ تونلی

درطول روز، ما توجه زیادی به نیازها و خواسته های خود می کنیم. مثلا، ممکن است وقت خود را صرف فکر کردن به این کنیم که می خواهیم ناهار چه بخوریم، چه موقع کارمان تمام می شود، و یا اینکه دیگران درمورد ما چه فکری می کنند. گاهی، ممکن است حتی تمرکز بیشتری برروی خودمان داشته باشیم. مثلا، اگر در کشمکش یک جدایی از رابطه هستیم، یا درمورد نقل مکان به یک محل جدید هیجان زده هستیم، ممکن است بیش از حد معمول درمورد خود فکر کنیم.

تمرکز کردن برروی نیازها و خواسته های خود می تواند بخشی طبیعی از زندگی باشد، اما تفکرِ خودخواهانه (یعنی فکر کردن با توجه به فقط منافع خود) زمانی به مشکل تبدیل می شود که به خاطر آن نتوانید تفکری عینی داشته باشید. مثلا، فکر کنید که رئیستان کنار شما می آید و می گوید که می خواهد همکار شما را ارتقاء بدهد، و از شما می خواهد که ارزیابی خود از کار او را بیان کنید. به این نتیجه می رسید که ارتقاء همکار شما برنامه های او را تغییر خواهد داد و این یعنی اینکه او دیگر نمی تواند با ماشین شما را به محل کار برساند. مجبور می شوید که با اتوبوس به محل کار بروید که هم وقت بیشتری از شما می گیرد و هم گران است. شما اصلا این را دوست ندارید، درنتیجه به رئیس خود می گویید که از نظر شما همکارتان شرایط لازم برای این ارتقاء شغلی را ندارد. درنتیجه او ارتقاء شغلی را دریافت نمی کند.

در این مورد، شما اجازه داده اید که نیازهای شما مانع این بشوند که به خوبی به این فکر کنید که آیا همکار شما برای این موقعیت مناسب است یا خیر. شما اجازه داده اید که دید تونلی باتوجه به خواسته های خودتان مانع از این شوند که درمورد شرایط باب عادلانه و عینی فکر کنید.

افرادی که تنها با توجه به خودخواهی یا منابع خود فکر می کنند معمولا از تفکر انتقادی استفاده نمی کنند. خودمحوری یعنی شخص اعتقاد دارد که خودش از دیگران مهم تر است. خودمحوری همچنین مانعی دربرابر تفکر انتقادی است.

تعلق افراطی به ارزش ها و هنجارهای یک گروه

بسیاری از اوقات باورها و دیدگاه های گروه اطرافیان روی شما تاثیر می گذارند. و شما دچار سوگیری گروهی می شوید. سوگیری گروهی زمانی رخ می دهد که شما برای دیدگاه های گروه خود تاحدی ارزش قائل هستید که راضی به زیان دیدن گروه های دیگران می شوید. بخاطر هنجارهای گروهی، شما اشتباهات افراد شبیه به خود را می بخشید، اما نسبت به کمبودهای دیگران که با شما تفاوت دارند اغراق می کنید.

اگر همگام با گروهی که در آن هستید حرکت کنید و با آن کنار بیایید، درحقیقت مهارت های تفکر انتقادی خود را قربانی کرده اید. غریزه گروهی به این مربوط می شود که ما می خواهیم به خاطر بقا و محافظت شدن بخشی از یک گروه باشیم.

به تمایل به اینکه به گروه اجازه دهید بر تفکر و تصمیمات شما تاثیر بگذارد، جامعه محوری نیز می گویند.

مانند خودمحوری، جامعه محوری نیز یک نوع دیدِ تونلی است. تنها تفاوت این است که این بار تمرکز فقط روی خواسته های خودتان نیست؛ تمرکز در اینجا برروی نیازها، خواسته ها و دیدگاه های گروهی است. درنهایت اینگونه می شود که وقتی اجازه بدهیم دیدگاه ها و نظرات یک گروه برروی دیدگاه ها و اقدامات ما تاثیر بگذارند، تفکر انتقادی ما شکست می خورد.

 

مفروضه ها

اعتقاد داشتن به یک چیز بدون داشتن دلیلی مناسب، مفروضه نام دارد.

مثلا، فرض کنید شما زمانی شخصی را می شناخته اید که خیلی مذهبی بوده است. وقتی با او تعامل برقرار می کردید، احساس می کردید که او براساس باورهای مذهبی خود شما را مورد قضاوت قرار می دهد. بعدا، شما با شخصی با همان مذهب برخورد می کنید، و چون فکر می کنید که او نیز فردی قضاوت گر خواهد بود از تعامل با او اجتناب می کنید. دراین مورد، شما درحال مفروضه گیری هستید.

مفروضه های ما همیشه نادرست نیستند، اما ما بدون داشتن دلیل واقعی که آنها را اثبات کنند می پذیریم.

مفروضه ها می توانند ما را به دردسر بیندازند، مگر اینکه بتوانیم آنها را زیر سوال ببریم. مفروضه ها اغلب برای توجیه کردن رفتارهای ناعادلانه دیگران به کار می روند و مانعی برای تفکر انتقادی هستند.

از جمله مهارت های خوب تفکر انتقادی می توان به پذیرفتن محدودیت ها و زیر سوال بردن مفروضه هایمان می باشند. ممکن است فکر کنید چون شما گاهی دارای تعصب یا تفکر خودخواهانه هستید، پس تفکر انتقادی شما خوب نیست. درواقع، اینکه آگاه باشید چه موقع و چطور این کار را بکنید، یک نقطه آغاز برای بهتر شدن در تفکر انتقادی است.

گام بعدی این است که مفروضه ها را زیر سوال ببریم و ریشة شکل گیری آنها را پیدا کنیم. می توانید تمایلات خود به انجام رفتار خودمحورانه یا جامعه محورانه ای که بصورت ناعادلانه شما یا گروهتان را از دیگران جلو می اندازند را بررسی کنید.

این به این معنا نیست که شما به نیازهای خود بی توجهی کنید. درعوض، هدف شما به دست آوردن عینیت و همدلی است؛ یعنی خودتان را به جای دیگران بگذارید و از دیدگاه آنها به مسائل نگاه کنید. مهم است که بطور مداوم بیاموزید به این فکر کنید که اگر عضوی از یک گروه متفاوت باشید چطور خواهد بود و همچنین کلیشه هایی که بدون آگاهی به دست آورده اید را زیر سوال ببرید.

 

جمعبندی

تفکر انتقادی یعنی توانایی فکر کردن به یک مسئله و گرفتن تصمیمات بصورت عینی، بدون اینکه منافع و مفروضه های شخصی یا تاثیر گروه های اجتماعی تفکر شما را منحرف کنند.

وقتی شما صرفا بر نیازها و باورهای گذشته خود تمرکز داشته باشید، ممکن است در تفکر خودخواهانه و خودمحوری گیر کنید. این کار ممکن است مانعِ عینیت داشتن و رفتار عادلانه نسبت به دیگران شود. بهمین صورت، ممکن است شما اجازه بدهید که احساسات و نیازهای یک گروه به مانعی بر سر راه تفکر انتقادی شما تبدیل شوند. این تمایل جامعه محوری نام دارد و ممکن است سوگیری گروهی در آن نقش داشته باشد که باعث می شود نیازهای گروه بالاتر از دیگران درنظر گرفته شوند، که درنهایت باعث ایجاد تعصب علیه افرادی می شود که خارج از گروه شما قرار دارند. همة ما می توانیم با زیر سوال بردن مفروضه ها و کلیشه هایمان درمورد دیگران، تفکر انتقادی خود را بهبود دهیم.

 

نظرات كاربران :
نام :
ايميل :
متن نظر : * 
 
متن بالا را وارد نماييد* 
 
در خبر نامه ما عضو شوید
برای اطلاع از آخرین مطالب و اخبار سایت کافیست ایمیل خود را ثبت کنید
     
.
درباره خود شکوفا

خودشکوفا با بهره مندی از اساتید، محققان و منابع علمی معتبر در تلاش است تا با ارائه بهترین و کاربردی ترین مطالب در قالب فیلم، پادکست، مقاله، سخنرانی، کارگاه اموزشی و غیره در زمینۀ مهارت های ارتباطی، یادگیری، آموزشی، و تربیتی به همه کمک کند تا ابراز وجود موثری در جامعۀ خود داشته باشند.

telegram instagram aparat linkedin